Thành Ngữ Có Yếu Tố Chỉ Thực Vật

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (3.36 MB, 164 trang )


Bạn đang xem: Thành Ngữ Có Yếu Tố Chỉ Thực Vật

0 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI & NHÂN VĂN  ĐƢỜNG TÚ TRÂN KHẢO SÁT THÀNH NGỮ CÓ YẾU TỐ CHỈ THỰC VẬT TRONG TIẾNG HÁN (CÓ SO SÁNH VỚI TIẾNG VIỆT) Chuyên ngành: NGÔN NGỮ HỌC Mã số : 60.22.01 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NGÔN NGỮ HỌC Người hướng dẫn khoa học: GS. TS. TRẦN TRÍ DÕI Hà Nội. 2007
1 Lời cảm ơn Luận văn này đƣợc hoàn thành dƣới sự hƣớng dẫn tận tình của GS.TS Trần Trí Dõi. Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy. Thầy đã dành nhiều thời gian để chỉ bảo tận tình, hƣớng dẫn cách làm và đóng góp những ý kiến quý báu giúp cho em hoàn thành luận văn. Em cũng xin chân thành cảm ơn tới các thầy cô giáo trong khoa Ngôn ngữ học, Trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đã tạo điều kiện thuận lợi cho em sang học tại Việt Nam. Nhân đây tôi xin chân thành cảm ơn các bạn đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập tại Việt Nam. 2
Lời cam đoan Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả, số liệu nêu trong luận văn là trung thực và chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận văn Đƣờng Tú Trân 3 Mục Lục Trang - Lời cảm ơn 1 - Lời cam đoan 2 - Mở đầu 6
1. Lí do chọn đề tài 6 2. Mục đích và nội dung nghiên cứu 8 3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 8 4. Phƣơng pháp và tài liệu nghiên cứu .10 5. Cấu trúc của luận văn .13 Chƣơng I: Những cơ sở đã thu nhận đƣợc về thành ngữ trong tiếng Hán và tiếng Việt .14 1.1 Khái niệm về thành ngữ trong tiếng Hán và tiếng Việt …………….14 1.1.1. Khái niệm về thành ngữ trong tiếng Hán .14 1.1.2. Khái niệm về thành ngữ trong tiếng Việt .17 1.2 Phân biệt thành ngữ với các đơn vị ngôn ngữ tƣơng đƣơng………21 1.3 Phân loại thành ngữ .25 1.4 Tiểu kết .28 Chƣơng II: Khảo sát một số đặc điểm thành ngữ có yếu tố chỉ thực vật trong tiếng Hán (có so sánh với tiếng Việt)……………… 30 2.1 Khái quát thành ngữ có yếu tố chỉ thực vật trong tiếng Hán……… 30 2.2 Đặc điểm ngữ nghĩa của thành ngữ…………………………………34 2.2.1 Thành ngữ có yếu tố chỉ thực vật có gắn liền với môi trƣờng tự nhiên sinh trƣởng của cây thực vật……… 34 4 2.2.1.1. Những cây thực vật do điều kiện địa lý ở Trung Quốc có mà Việt Nam không có và đƣợc dùng trong thành ngữ 35 2.2.1.2. Những cây thực vật ở Việt Nam có mà Trung Quốc không có hay ít thấy đƣợc dùng trong thành ngữ………………………………… 38 2.2.2. Thành ngữ có yếu tố chỉ thực vật có gắn liền với phong tục tập quán của mỗi dân tộc…………………… 39 2.2.2.1 Hai dân tộc có sự khác biệt về cách ví màu sắc đƣợc thể hiện trong thành ngữ có yếu tố chỉ thực vật………… 40
2.2.2.2. Hai dân tộc có sự khác biệt về cách đặt tên gọi cây thực vật đƣợc thể hiện trong thành ngữ có yếu tố chỉ thực vật………………………42 2.2.3 Ngữ nghĩa thành ngữ có yếu tố chỉ thực vật trong tiếng Hán (có so sánh với tiếng Việt)………………… 45 2.2.3.1 Căn cứ môi trường sinh thái cây thực vật để gửi gắm một ý muốn……………………………………… 46 2.2.3.2.Căn cứ hình thái bên ngoài của cây thực vật để gửi gắm một ý muốn……………………………………… , 48 2.2.3.3. Căn cứ mùi vị và màu sắc của cây thực vật để gửi gắm một ý muốn………………….………………… … 50 2.2.3.4. Căn cứ tên danh của cây thực vật để gửi gắm một ý muốn………………………………………… ….54 2.2.3.5. Căn cứ những hiện tượng đặc thù của cây thực vật để gửi gắm một ý muốn 55 2.2.4. Những nét chung về nội hàm của thành ngữ có yếu tố chỉ thực vật trong tiếng Hán và tiếng Việt……………… … 57 5 2.3. Đặc điểm kết cấu thành ngữ……………………………………… 61 2.3.1 Quan hệ đẳng lập………………………………………………….61 2.3.2. Quan hệ chính phụ……………………………………………… 64 2.3.3 Quan hệ chủ vị…………………………………………………….65 2.3.4 Quan hệ động tân………………………………………………….66 2.3.5 Quan hệ mục đích……………………………………………… 68 2.3.6 Một dạng kết cấu đặc thù trong thành ngữ có yếu tố chỉ thực vật ở tiếng Hán và tiếng Việt…………………… 69 2.4. Tiểu kết…………………………………………………………… 74 Chƣơng III: Những kinh nghiệm giảng dạy và học thành ngữ trong tiếng Hán .77
3.1 Dùng cách kể chuyện để tăng trí nhớ .78 3.2 Dùng cách chơi tiếp sức .79 3.3 Dùng cách chơi câu đối .80 3.4 Một số chú ý trong dịch thuật .81 Kết luận .83 Tài liệu tham khảo .85 Phụ lục: Danh sách các thành ngữ tiếng Hán có yếu chỉ thực vật .91 6 MỞ ĐẦU 1.LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI Trong mấy thập kỉ gần đây, ngành ngôn ngữ học thế giới bƣớc sang một giai đoạn mới. Việc nghiên cứu khoa học không dừng lại ở bản thể ngôn ngữ mà tiến tới nghiên cứu những nhân tố bên ngoài có ảnh hƣởng trực tiếp đến bản thể ngôn ngữ và mối quan hệ giữa chúng với nhau. Chính vì vậy mà xu hƣớng nghiên cứu liên ngôn ngữ và xuyên văn hoá đã trở thành bình diện không thể thiếu đƣợc đối với bất cứ một quốc gia nào trên thế giới trong đó có Trung Quốc và Việt Nam. Trung Quốc và Việt Nam là hai nƣớc có tiếp xúc văn hoá từ xa xƣa, do đó có quan hệ mật thiết với nhau. Giữa hai dân tộc có nhiều điểm gần và giống nhau, nhƣng do sự đa dạng về đặc thù, về điều kiện tự nhiên, văn hoá, xã hội, kinh tế, quân sự, phong tục tập quán, quan điểm, thẩm mĩ của mỗi dân tộc khác nhau, đã tạo nên cho mỗi dân tộc có một cách sống riêng, một tƣ duy riêng, một ngôn ngữ với những phƣơng diện diễn đạt mang đậm nét sắc thái của dân tộc. Có thể nói: “Ngôn ngữ là tâm hồi của dân tộc”. Hai dân tộc cũng có những nét khác biệt của mình, và những nét khác biệt đó thể hiện rõ nét nhất ở ngôn ngữ trong đó có thành ngữ. Thành ngữ là một trong những kho tàng văn hoá của nhân loại. Dân
tộc Trung Quốc có bề dày lịch sử hàng vạn năm với các triều đại phong kiến nổi tiếng thế giới. Nếu coi ngôn ngữ là một bộ phận của văn hoá thì trong di sản văn hoá văn minh Trung Quốc có cả ngôn ngữ là tiếng Hán, trong đó thành ngữ là một bộ phận cấu thành không thể thiếu đƣợc của ngôn ngữ. 7 Trong lịch sử phát triển của mình, Trung Quốc và Việt Nam đều là một nƣớc có nền sản xuất nông nghiệp là chính. Trung Quốc với trên 70% là nông dân và Việt Nam cũng có khoảng 80% là nông dân. Các loại cây thực vật đều rất quen thuộc đối với ngƣời dân Trung Quốc và Việt Nam nhƣ cỏ, cây, hoa, lá, tre Hơn nữa những cây thực vật này còn đi sâu vào nền văn hoá của hai dân tộc, đặc biệt là cỏ, cây, hoa, lá, tre, thóc, gạo Chúng đi vào tiếng Hán cũng nhƣ tiếng Việt bằng lối tƣ duy liên tƣởng để tạo ra những thành ngữ có yếu tố chỉ thực vật. Những thành ngữ này đều đƣợc sử dụng rộng rãi trong giao tiếp, trong thơ ca, truyện và trong các tác phẩm văn học nổi tiếng , chúng phản ánh đậm nét những đặc trƣng về văn hoá và tƣ duy của dân tộc. Chính vì vậy, nghiên cứu khảo sát, so sánh thành ngữ của hai ngôn ngữ Trung – Việt, ngƣời ta có thể tìm ra những nét tƣơng đồng và khác biệt giữa nền văn hoá này với nền văn hoá khác, tìm ra những cái tƣơng đồng và khác biệt về tƣ duy liên tƣởng của dân tộc, để góp phần vào việc giao lƣu về văn hoá, xã hội, kinh tế, quân sự, tập quán, thẩm mĩ Chính vì lí do trên, trong khuôn khổ của một luận văn Thạc sỹ, chúng tôi tiến hành khảo sát một cách cơ bản về thành ngữ tiếng Hán có yếu tố chỉ thực vật. Chúng tôi sẽ khảo sát chúng ở bình diện cấu trúc và ngữ nghĩa gắn với những đặc trƣng văn hoá và lối tƣ duy liên tƣởng với mong muốn giúp giáo viên giảng dạy và sinh viên hai nƣớc có những hiểu biết nhất định về thành ngữ. Từ đó giúp họ khắc phục những trở ngại về ngôn ngữ và

Xem thêm: Hình Ảnh Hoạt Hình Đẹp Về Tình Yêu Hoạt Hình Dễ Thương Nhất ™ Wikilaptop

văn hoá, sử dụng thành ngữ chính xác trong việc giao lƣu, dịch thuật, biên soạn sách, biên soạn từ điển giữa hai thứ tiếng Hán và Việt. 8 2.MỤC ĐÍCH VÀ NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Mục đích của luận văn là tìm hiểu những nét đặc trƣng ngôn ngữ văn hoá của các thành ngữ có yếu tố chỉ thực vật trong tiếng Hán và tiếng Việt. Nét đặc trƣng ở đây là chỉ những gì chỉ riêng xuất hiện ở thành ngữ tiếng Hán, mà thành ngữ tiếng Việt không có hay ngƣợc lại. Thông qua đó để tìm ra những nét tƣơng đồng và khác biệt về ngôn ngữ văn hoá, về tƣ duy liên tƣởng của hai dân tộc, giúp cho việc hiểu chính xác, vận dụng đúng các thành ngữ trong việc giao tiếp, dịch thuật, biên soạn sách và biên soạn từ điển Để đạt đƣợc mục đích trên, luận văn tiếp thu một số quan niệm của các nhà nghiên cứu thành ngữ của Trung Quốc và Việt Nam. Trên cơ sở đó khảo sát miêu tả, so sánh ngữ nghĩa và cấu trúc của thành ngữ có yếu tố chỉ thực vật trong tiếng Hán và tiếng Việt. Để làm đƣợc điều này chúng tôi sẽ tìm hiểu môi trƣờng sinh sống và đặc trƣng sinh trƣởng của cây thực vật ở hai nƣớc đƣợc thể hiện trong ngôn ngữ nói chung và thành ngữ có yếu tố chỉ thực vật nói riêng. Đồng thời chúng tôi từ cấu trúc, ngữ nghĩa của thành ngữ đó, qua phân tích so sánh để tìm ra những nét tƣơng đồng và khác biệt về ngôn ngữ văn hoá, và tƣ duy liên tƣởng của hai dân tộc. 3.ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU Với những mục đích nêu trên, luận văn tập trung thực hiện những nhiệm vụ sau: (1). Trình bày một số kết luận liên quan đến thành ngữ mà các nhà ngôn ngữ học hai nƣớc đã đạt đƣợc nhƣ khái niệm thành ngữ, cấu trúc
*
*
phân tích đối chiếu các câu tục ngữ, thành ngữ liên quan đến các động vật trong tiếng anh và cách biểu đạt tương đương trong tiếng việt 49 1 3
*
Nghiên cứu đối chiếu thành ngữ Hàn - Việt có yếu tố chỉ tên gọi động vật (Nhìn từ góc độ ngôn ngữ - văn hóa 112 3 10
*
Khảo sát thành ngữ có con số trong tiếng Hán và cách thức chuyển dịch sang tiếng Việt 139 2 8
*
<141248>" onerror="this.src="https://media.store123doc.com/images/default/doc_normal.png""/> Khảo sát thành ngữ có yếu tố chỉ thực vật trong tiếng Hán<141248><141248> 164 1 1
*
So sánh cấu trúc - ngữ nghĩa các đơn vị thành ngữ có yếu tố chỉ động vật trong tiếng Việt với một số ngôn ngữ nhóm Tày - Thái ở Việt Nam 164 910 1
*
từ ngữ chỉ thực vật trong tiếng việt (đối chiếu giữa các phương ngữ) 116 926 0
*
So sánh đối chiếu đặc trưng ngôn ngữ văn hóa giữa các yếu tố chỉ đồ vật trong thành ngữ tiếng hán và tiếng việt luận văn ths ngôn ngữ học 60 22 01 pdf 200 963 1